Stawy ver1, III rok, Patomorfologia, Skrypt patomorfologia - stasie

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
© Copyright by $taś
Zmiany zapalne i zwyrodnieniowe stawów
Zapalenie kości i stawów (osteoarthritis)
·
To postępujący proces zwyrodnieniowy chrząstki stawowej i leżącej pod nią kości, którego składowa
zapalna jest słabo wyrażona
·
Występuje w dwóch postaciach
o
Pierwotna
§
Bez istniejących uprzednio zmian lub uszkodzeń stawów
§
Niejasne przyczyny
·
Możliwe mutacja w obrębie łańcucha protokolagenu II
·
Zaburzenia w kości przylegającej do stawu (np. zmiany kształtu)
·
Warstwa kości leżąca pod chrząstką z wiekiem zawiera coraz niej wody i staje się
twardsza i mniej elastyczna, a przez to chrząstka jest bardziej narażona na
uszkodzenia
·
Choroba Pageta
à
prowadzi do zwiększonej twardości tkanki kostnej
·
Zwiększona rozciągliwość więzadeł stawowych
o
Wtórna
§
W następstwie urazów działających na stawy (przeciążenia)
·
Podział w zależności od rozmieszczenia zmian chorobowych
o
I typ
à
zmiany najsilniej wyrażone w stawie biodrowym oraz stawach międzykręgowych, częściej
mężczyźni
o
II typ
à
zmiany w stawie kolanowym, czasem stawy ręki
à
głównie otyłe kobiety z nadciśnieniem
o
III typ
à
uogólnione zapalenie kości i stawów (choroba Kellgrena)
à
zmiany w stawach dłoni,
kolana i stawie biodrowym
§
Rodzinne występowanie
§
Guzki Haberdena
·
Objawy zapalenia kości i stawów najczęściej występują około 60 rż (wtórna postać wcześniej) i stanowią je
bóle, najsilniejsze w nocy i rano, które w ciągu dnia słabną. Oprócz tego sztywność stawów i ograniczenie
ruchomości
·
Zmiany w budowie
o
W chrząstce stawowej powierzchowne pęknięcia, włóknienie, rozpadanie, martwica podścieliska
o
W tkance kostnej
à
tworzenie nowej kości w obrębie jej beleczek, które wykazują drobne złamania
à
pogrubienie beleczek kostnych
§
W okolicach całkowicie pozbawionych chrząstki tkanka kostna stanowiąca teraz
powierzchnię stawu staje się wygładzona w następstwie tarcia o drugą podobnie
zmienioną powierzchnię stawu, tak że przypomina ona kość słoniową (eburneacja kości)
§
Inne zmiany kości to martwica powierzchownej warstwy i tworzenie wyrośli kostnych
(osteophytes)
o
Torebkę stawową cechuje obrzęk brodawkowatych wyrośli z niewielkim rozrostem komórek
wyściółki oraz obecność niewielkich nacieków z limfocytów
·
Zmiany biochemiczne
o
Spadek ilości proteoglikanów w podścielisku chrząstki
à
zwiększenie ilości wody
à
rozpad włókien
kolagenowych, bo są obrzękłe i bardziej podatne na działanie urazów
·
Warianty zapalenia kości i stawów
o
Zniekształcające zwyrodnienie kręgosłupa (spondylosis deformans)
§
Okolica krzyżowo-lędźwiowa i szyjna kręgosłupa
§
Włóknisty rozpad pierścienia ścięgnistego tarczy międzykręgowej z następowym
wpukleniem jej materiału w obręb trzonu kręgowego (guzki Schmorla) oraz do tkanek
otaczających przednią część trzonów kręgowych
à
wpuklający się materiał tarczy
międzykręgowej pociąga za sobą tkankę kostną trzonu kręgowego, co prowadzi do
powstania brzeżnych wyrośli kostnych (ostróg), miedzy którymi z czasem tworzą się zrosty
o
Choroba Forestiera, Samoistne rozlane wyrośle kostne (hyyperostosis skeletalis diffusa idiopathica)
§
W okolicy przyczepu do kości więzadeł i ścięgien rozrost tkanki włóknisto - naczyniowej z
następową metaplazją chrzęstną, kostnieniem i powstaniem ostróg kostnych
à
z czasem
mogą powstać zrosty
o
Staw Charcota
- 1 -
 © Copyright by $taś
§
Zwykle towarzyszy chorobom nerwów obwodowych z zaburzeniami unerwienia stawów
§
Rozpad tkanki kostnej pod chrząstką stawową z następowym tworzeniem ostróg kostnych
Zapalenie gośćcowe stawów (Arthritis rheumatoidea)
·
W etiologii czynniki genetyczne + czynniki zewnętrzne (bakterie i wirusy, zwłaszcza Epstein-Barr virus)
o
EBV bo wykazuje on w zakresie łańcuchów HLA-DR homologiczne epitopy z kolagenem II i dlatego
może wyzwalać reakcję autoimmunologiczną
·
To układowa choroba zapalna, zajmująca szereg narządów i tkanek:
o
skóra
o
tkanka podskórna
§
obecność niebolesnych, okrągłych guzków (noduli rheumathoidei) w okolicach
narażonych szczególnie na ucisk
o
naczynia krwionośne,
§
zmiany dotyczą drobnych i średnich tętnic, ale nie dochodzi do zajęcia naczyń nerkowych
§
zarostowe zapalenie tętnic odżywczych nerwów oraz tętnic palców może prowadzić do
zmian neurologicznych oraz do owrzodzeń i zgorzeli
o
serce,
o
płuca
o
mięśnie
o
oraz
stawy
, gdzie zmiany są najsilniej zaznaczone
·
W reakcji immunologicznej szczególne znaczenie posiadają
limfocyty T (CD4)
, które aktywują
§
komórki śródbłonka naczyń (a te powodują ekspresję częstek adhezyjnych ICAM i
nagromadzenie komórek zapalnych
§
limfocyty B
à
następstwem ich aktywacji jest produkcja autoprzeciwciał
·
u 80%chorychna zapaleniegośćcowestawów w
surowicy krwi, plynie stawowym i błonach stawowych
stwierdza się
czynnik reumatoidalny (IgM przeciwko
fragmentowi Fc IgG)
§
makrofagi
·
Objawy
o
Pierwsze objawy
§
Zwykle w wieku 35-45 lat
§
Osłabienie, objawy złego samopoczucia, bóle mięśni, przyspieszenie opadania
erytrocytów, wysoka leukocytoza
o
Kilka tygodni później
§
Bóle, obrzęk, zaczerwienienie i sztywność stawów
§
Najpierw zajęte stawy śródręczno-paliczkowe i międzypaliczkowe dłoni, stóp, nadgarstek
·
Morfologia
o
Zmiany morfologiczne w przebiegu zapalenia gośćcowego stawów stwierdza się w błonie
maziowej, chrząstce oraz w podchrzęstnych warstwach kości
o
Zmiany błony stawowej występują najwcześniej i cechują się obrzękiem kosmków błony maziowej
oraz rozrostem komórek wyściółki
o
Powierzchnię błony stawowej pokrywa nalot włóknikowy, a skupienia włóknika tworzą tzw. Ciałka
ryżowe w płynie stawowym
o
Ponadto dochodzi do tworzenia łuszczki stawowej (pannus), złożonej z tkanki ziarninowej, komórek
wyściółki i podścieliska błony stawowej
o
W późniejszych stadiach choroby łuszczka ulega włóknieniu, chrząstka zniszczeniu i dochodzi do
włóknistego zrostu między powierzchniami stawu, a w konsekwencji nawet do skostnienia tego
zrostu
Choroba Stilla – młodzieńcze zapalenie gośćcowe stawów
·
Arthritis rheumatoidea juvenilis
- 2 -
© Copyright by $taś
·
Podobny mechanizm i zmiany jak u dorosłych
·
Rozpoczyna się poniżej 16 rż
·
Zwykle kończy się całkowitym wyzdrowieniem
·
Różnice z gośćcowym zapaleniem stawów u dorosłych
o
Częściej dochodzi do zajęcia niewielu tylko stawów (zwykle dużych)
o
Częściej występują objawy ogólne, którym towarzyszy gorączka, wysypka skórna, powiększenie
węzłów, wątroby, śledziony
o
Nie występują guzki gośćcowe w tkance podskórnej oraz czynnik reumatoidalny w surowicy
o
W surowicy zazwyczaj są przeciwciała przeciwjądrowe
o
Poza zmianami stawów mogą występować zapalenia kłębków nerkowych, mieśnia sercowego,
spojówek, zwłóknienia tkanki płucnej i zahamowanie wzrostu
·
Postacie kliniczne
o
Postać z zajęciem niewielu stawów
·
Najczęściej
·
Zwykle poniżej 5 rż
·
Zmiany dotyczą nie więcej niż 4 stawów (zwykle kolano lub biodro)
·
Rzadko objawy systemowe
·
Często zapalenie spojówek
o
Postać wielostawowa
·
Symetryczne zajęcie pięciu lub więcej stawów
·
Towarzyszy jej gorączka, powiększenie wątroby i śledziony
·
W surowicy niekiedy czynnik reumatoidalny
o
Postać układowa
·
Rozpoczyna się ciężkimi objawami ogólnymi (gorączka, wysypka, uogólnione
powiększenie węzłów, śledziony, wątroby, zapalenie błon surowiczych)
à
nawet zgon
·
Zmiany stawowe pojawiają się 3-12 mcy od początku choroby i mogą dotyczyć wszystkich
stawów
Odczynowe zapalenia stawów
·
Rozwijają się w następstwie zakażeń lub chorób innych narządów
·
Najczęstsze postacie:
Z
APALENIE ZESZTYWNIAJĄCE STAWÓW KRĘGOSŁUPA
(
CH
. M
ARIE
-S
TRUMPELL
-B
ECHTEREV
)
§
Spondylosis ankylopoetica
§
Nie tylko dotyczy to kręgosłupa, ale też u 80% stawy obwodowe
§
Przewlekłe zapalenie więzadeł w okolicy przyczepów do kości ze zniszczeniem chrząstki i
kości, wytworzeniem zrostów włóknistych, a następnie kostnych między kręgami
§
W RTG obraz kija bambusowego
§
Ze zmian pozastawowych to u 50% występuje iridocyclitis (zapalenie tęczówki i ciała
rzęskowego)
Z
ESPÓŁ
R
EITERA
§
Przyczyną jest zakażenie Shigella, Salmonella, Yersinia, Helicobacter, Chlamydia, które
wyzwalają reakcje autoimmunologiczną
§
Zapalenie błony stawowej, pochewek ścięgnistych i powięzi
§
Głównie stawy łokciowe i kolanowe
§
Ze zmian pozastawowych głównie zapalenie cewki moczowej i spojówek
Z
APALENIE STAWÓW TOWARZYSZĄCE STANOM ZAPALNYM JELIT
§
Arthritis enteropathica
§
Bakterie takie jak przy zespole Reitera
§
Objawy trwają około roku i samoistnie ustępują
§
Rzadko dochodzi do powstania zrostów wewnątrzstawowych
Z
APALENIE STAWÓW W PRZEBIEGU ŁUSZCZYCY
- 3 -
© Copyright by $taś
§
Arthritis psoriatica
§
U około 5% chorych na łuszczycę
Z
APALENIE STAWÓW W PRZEBIEGU
SLE
§
Przyczyną jest nagromadzenie w błonie stawowej kompleksów immunologicznych
Zapalenia stawów w następstwie zakażeń (Arthritis infectiosa)
·
Drogi
o
Krwiopochodne (rozwój w przebiegu bakteriemii)
o
W wyniku bezpośredniego zakażenia stawu (urazy, operacje)
o
Szerzenie się przez ciągłość procesu zapalnego z otoczenia stawów (ropnie tkanek miękkich,
zapalenie kości i szpiku)
R
OPNE ZAPALENIE STAWÓW
·
W większości w przebiegu bakteriemii
·
Cechuje je ostry początek (gorączka, podwyższona leukocytoza)
·
Najczęściej zajęcie pojedynczego stawu, który cechuje bolesność, obrzek i ograniczona ruchomość
·
U dorosłych i starszych dzieci to zwykle następstow zakażenia Staphylococcus aureus
·
U dzieci <2rż jej powstanie najczęściej jest związane z zakażeniem Haemophilus influenzae
·
U chorych na niedokrwistość sierpowatą, niezależnie od wieku zapalenie ropne stawów jest wywołane
przez Salmonella
Z
APALENIE GRU
Ź
ŹLICZE
·
Jest następstwem szerzenie się przez ciągłość procesu gruźliczego z otoczenia lub krwiopochodnego
wysiewu prątków gruźlicy z ogniska pierwotnego najczęściej umiejscowionego w płucach
·
Zwykle dochodzi do zajęcia najbardziej obciążonych stawów (kolana, biodra)
·
Najczęstszą postacią jest
gruźlicze grzybowate zapalenie stawów (arthritis tuberculosa fungosa)
Z
APALENIE WIRUSOWE STAWÓW
·
Mało ważne ;)
Dna i zapalenie moczanowe stawów (Arthritis urica)
·
W wyniku zaburzenia przemiany zasad purynowych, których końcowym produktem jest kwas moczowy
·
Zaburzenia przemiany puryn lub wydalania moczanów prowadzą do podwyższenia poziomu kwasu
moczowego w surowicy krwi (>7 mg/dl)
·
Dna współistnieje często z:
§
Otyłość
§
DM typ II lub niewłaściwa tolerancja glukozy
§
Hyperlipoproteinemia
§
Nadciśnienie tętnicze
·
Czynniki sprzyjające
o
Płeć
§
Mężczyźni stanowią 90% chorych na dne
§
u mężczyzn poziom kwasu moczowego we krwi rośnie od okresu dojrzewania do ok 40 rż
(wówczas zwykle pierwsze objawy)
o
Wiek i czas trwania hiperurikemii
o
Skłonność genetyczna
à
sprzężone z chromosomem X zaburzenia transferazy hipoksantyno-
guanino-fosforybozylowej
o
To tzw zespół Lesha-Nyhana
o
Wyłącznie u mężczyzn
o
Nadmierne wytwarzanie i wydzielanie kwasu moczowego
o
Oprócz tego zaburzenia neurologiczne, niedorozwój umysłowy
- 4 -
© Copyright by $taś
o
Nadmierne spożywanie alkoholu
o
Otyłość
·
Podwyższenie kwasu moczowego w surowicy krwi może mieć charakter
o
Pierwotny (90%)
§
Najczęściej
§
Gdy przyczyna nieznana lub uwarunkowana genetycznie (zespół Lesh-Nyhana)
o
Wtórny (10%) jako następstwo
§
zwiększenia przemiany kwasów nukleinowych (białaczka, czerwienica, nowotwory leczone
cytostatykami, niedokrwistości hemolityczne)
§
zmniejszenia wydalania produktów rozpadu kwasu moczowego (choroby nerek, kwasica
mleczanowa, ketoza)
·
glikogenoza typ I
·
deficyt glukozo-6-fosfatazy, choroba von Gierkego
·
z nieznanych powodów nadprodukcja i spadek klirensu moczanów (moczany są
wytwarzane prawdopodobnie z nadmiaru mleczanów)
·
patogeneza
o
wzrost kwasu moczowego w surowicy krwi
à
przesycenie w płynie stawowym (który jest słabym
rozpuszczalnikiem moczanów)
à
odkładanie zwłaszcza pochodnych moczanów (moczan sodu) w
stawach w postaci kryształów
à
przyciągają one granulocyty i aktywują dopełniacz
à
to nasla
gromadzenia granulocytów oraz makrofagów w błonach stawowych
à
fagocytoza kryształów
przez nie prowadzi do uwalniania wolnych rodników i leukotreinów
à
aktywowane leukocyty
uwalniają enzymy lizosomalne, które niszczą tkanki stawowe
o
napad sam się przerywa, prawdopodobnie wskutek wzrostu temperatury w jamie stawowej - rośnie
rozpuszczalność moczanów.
·
Morfologia
o
arthritis acuta
§
wysiękowe zapalenie błony maziowej (synovitis exudativa
·
Najczęstsze lokalizacje
o
podagra
-
zapalenie
stawu śródstopno-paliczkowego
palucha
(najczęstsza lokalizacja)
o
chiragra
- zapalenie któregoś ze stawów ręki
o
gonagra
- zapalenie stawu kolanowego
o
omagra
- zapalenie stawu barkowego
·
płyn stawowy zawiera granulocyty i kryształki moczanów.
·
w torebce stawowej odkładają się złogi moczanów, wokół nich widoczne są
komórki "około ciała obcego"
o
arthritis chronica
§
artropatia dnawa
§
pełny obraz po około 12 latach od pierwszych objawów choroby.
§
wraz z rozwojem przewlekłych zmian w stawach łagodnieją ostre ataki dny.
§
z czasem dochodzi do stopniowego niszczenia chrząstki z obnażeniem blaszki kostnej
podchrzęstnej.
§
wyrazem rozrostowego zapalenia maziówki jest tworzenie się łuszczki na powierzchni
chrząstki.
·
możliwy zrost między przeciwległymi łuszczkami (
ankylosis
).
§
złogami pokryte są też łąkotki i więzadła śródstawowe,
§
złogi mogą przerwać blaszkę kostną podchrzęstną i
rozrastać się między beleczkami
kostnymi
.
·
powoduje to zanik beleczek (osteoliza) - kości miękną i dają się kroić bez
odwapnienia.
o
guzki dnawe -
tophi urici
§
Guzki moczanowe to złogi moczanów, które mogą występować w błonie maziowej,
chrząstce stawowej, więzadłach oraz w tkankach pozastawowych
- 5 -
[ Pobierz całość w formacie PDF ]