Sto-Renowacje-SR-1-2005, STO Journal

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Rok I
Nr 1/2005
Sto Renowacje
Czasopismo wykonawców, architektów i konserwatorów
Rozmowa z prof. Andrzejem Kossem
i dr Wies∏awem Procykiem z Akademii
Sztuk Pi´knych w Warszawie
Polska szko∏a
str.
3
Renowacje zabytkowych wie˝yc
mostu Poniatowskiego w Warszawie
Wie˝yce jak nowe
str.
6-7
Wykonanie tynków renowacyjnych
WTA na zawilgoconych i
zawierajàcych sole pod∏o˝ach
Poradnik wykonawcy
str.
12-15
Zaprawy trassowe na elewacjach
Pa∏acu Wilanowskiego
W rezydencji króla Jana
str.
4-5
Farby silikonowe do renowacji
zabytkowych elewacji
Mity i fakty
str.
8-11
Wyró˝nienie dla Sto-ispo
Medal Europejski
str.
16
Sto
Budowaç Êwiadomie.
Od wydawcy
Robert Koprowicz, konsultant
technologiczny Sto-ispo
Zmiany, jakie dokona∏y si´ w pol-
skiej gospodarce po 1989 roku, chyba
najbardziej uwidoczni∏y si´ w dost´p-
noÊci materia∏ów budowlanych. Ogrom-
na ró˝norodnoÊç technologii dotyczy
obecnie tak˝e rynku renowacji zabyt-
ków. W zapomnienie odesz∏y sklepy za-
opatrzenia plastyków, gdzie wy∏àcznie
po okazaniu odpowiedniego doku-
mentu mo˝na by∏o zakupiç potrzebne
artyku∏y konserwatorskie, a zaprawy
sprowadza∏y si´ jedynie do wapna i ce-
mentu w hurtowniach.
Te zmiany dotyczà jednak ju˝ nie tyl-
ko oferty materia∏ów, ale przede wszyst-
kim sposobu ich sprzeda˝y. Producent
jest obecnie postrzegany jako partner
w rozwiàzywaniu problemów technolo-
gicznych na wszystkich etapach prac re-
nowacyjnych. W∏aÊnie w tej dziedzinie
prawid∏owy dobór materia∏ów i kontrola
technologii mogà zdecydowaç o koƒco-
wym efekcie prac. Firma Sto-ispo jest
obecnie jednym z nielicznych producen-
tów, którzy oferujà swoje produkty tylko
w drodze sprzeda˝y bezpoÊredniej.
Oznacza to, i˝ nasza partnerska wspó∏-
praca z odbiorcami nie ogranicza si´ do
samych kontaktow handlowych.
Ostatnie lata wykaza∏y, ˝e na sukces
w konserwacji zabytkowych budowli
coraz cz´Êciej sk∏adajà si´ dzia∏ania ze-
spo∏ów, które tworzà m. in. architekci,
konserwatorzy, badacze oraz przedsta-
wiciele producentów. Ci ostatni majà
szczególnie odpowiedzialne zadanie,
poniewa˝ rozwój technologii i w rezul-
tacie nowe materia∏y sà najcz´Êciej wy-
nikiem badaƒ prowadzonych w∏aÊnie
przez laboratoria producenta. W tej
dziedzinie firma Sto-ispo jest Êwiato-
wym liderem, posiadajàcym najwi´kszà
iloÊç zg∏aszanych co roku patentów
i nowych produktów.
W renowacji obiektów zabytko-
wych du˝e znaczenie ma wymiana do-
Êwiadczeƒ wszystkich uczestników
przedsi´wzi´ç konserwatorskich. Te-
mu celowi ma te˝ s∏u˝yç czasopismo
Sto Renowacje
, którego pierwszy nu-
mer niniejszym Paƒstwu prezentujemy.
Mamy nadziej´, ˝e b´dzie to kolejny krok
w pog∏´bianiu naszych kontaktów z od-
biorcami produktów renowacyjnych.
Pierwszy numer poÊwi´camy kilku
bardzo aktualnym tematom technolo-
gicznym, m. in. farbom krzemoorga-
nicznym o jakoÊci i walorach wymaga-
nych przy renowacji najwy˝szej klasy
architektury zabytkowej. W sta∏ej ru-
bryce „Poradnik wykonawcy” opisuje-
my prawid∏owe wykonanie tynków re-
nowacyjnych WTA. Relacjonujemy tak-
˝e dwie trwajàce jeszcze realizacje: re-
mont wie˝yc mostu Poniatowskiego
i konserwacj´ elewacji Pa∏acu Wilanow-
skiego, gdzie zastosowano trassowe
wyprawy tynkarskie. Numer otwiera
rozmowa z profesorem Adrzejem Kos-
sem – dyrektorem Mi´dzyuczelnianego
Instytutu Konserwacji i Restauracji Dzie∏
Sztuki oraz doktorem Wies∏awem Pro-
cykiem – dziekanem Wydzia∏u Konser-
wacji i Restauracji Dzie∏ Sztuki Akade-
mii Sztuk Pi´knych w Warszawie.
Pragn´ zaprosiç Paƒstwa do wyra-
˝ania swoich opinii, uwag i przemyÊleƒ,
które ch´tnie b´dziemy zamieszczaç
w kolejnych numerach czasopisma.
Zapraszam do lektury.
Sto NowoÊci 1(7)/2005 2
Rozmowa
Sztuka renowacji zabytków architektury
Polska szko∏a
Z prof. Andrzejem Kossem – dyrektorem Mi´dzyuczelnianego Instytutu Konserwacji i Restauracji
Dzie∏ Sztuki oraz doktorem Wies∏awem Procykiem – dziekanem Wydzia∏u Konserwacji
i Restauracji Dzie∏ Sztuki Akademii Sztuk Pi´knych w Warszawie rozmawia Teodor Wernicki
– Zajmujecie si´ Panowie
ksza∏ceniem przysz∏ych konser-
watorów zabytków. Jakie za-
tem cechy musi posiadaç i ja-
kie wymagania spe∏niaç kon-
serwator zabytków z prawdzi-
wego zdarzenia?
Andrzej Koss: – Konserwa-
cja zabytków jest dziedzinà
interdyscyplinarnà, w której obowiàzu-
jà szczególnie wysokie wymagania.
Dobry konserwator musi spe∏niaç wiele
kryteriów, z których najwa˝niejsza jest
rzetelna, poparta doÊwiadczeniem,
w∏aÊnie interdyscyplinarna wiedza, g∏´-
boko zakorzenione poczucie etyki, jak
równie˝ pewnego rodzaju intuicja.
– Sàdzàc po tej ostatniej, konserwa-
torem trzeba si´ chyba urodziç!
A.K. – Zajmowanie si´ konserwacjà
zabytków wymaga – oprócz wiedzy i do-
Êwiadczenia – g∏´bokiej wra˝liwoÊci arty-
stycznej. I w tym sensie ma pan racj´.
– A doÊwiadczenie? Gdzie student
konserwacji zabytków architektury
zdobywa konieczne doÊwiadczenie?
Wies∏aw Procyk: – Zdobywa je w wa-
runkach profesjonalnie prowadzonych
prac konserwatorskich, cz´sto sà to naj-
wy˝szej klasy obiekty zabytkowe, jak np.
Pa∏ac w Wilanowie.
– Wiem, ˝e prace konserwatorskie
w Wilanowie prowadzone sà przez
Mi´dzyuczelniany Instytut Konserwacji
i Restauracji Dzie∏ Sztuki. Teraz dowia-
duj´ si´, ˝e to tak˝e miejsce studenc-
kich sta˝y. Czy to dobrze?
W.P. – Znakomicie. Wspomniany
przez pana Instytut, utworzony przez
kszta∏càce przysz∏ych konserwatorów
zabytków Akademie Sztuk Pi´knych
w Warszawie i Krakowie, skupia najlep-
szà kadr´ konserwatorskà. Pod jej kie-
runkiem prowadzone sà w Wilanowie
wszelkie prace konserwatorskie, i rów-
nie˝ pod jej kierunkiem przebiegajà
studenckie praktyki. Zyskuje na tym za-
równo jakoÊç wykonywanych – prze-
cie˝ nie przez samych studentów –
prac konserwatorskich, jak i poziom
przygotowania zawodowego naszych
absolwentów.
– Sukces prowadzonych prac kon-
serwatorskich, choçby tych w Wilano-
wie, zale˝y w ogromnej mierze od przy-
j´tych rozwiàzaƒ technologiczno-mate-
ria∏owych. Jakie kryteria decydujà
o przydatnoÊci materia∏ów do konkret-
nych prac konserwatorskich?
A.K. – Podstawà decyzji o zastoso-
waniu w pracach konserwatorskich ta-
kich a nie innych technologii i materia-
∏ów sà wyniki przeprowadzonych
wczeÊniej prac badawczych. W przy-
padku Pa∏acu Wilanowskiego te bada-
nia by∏y szczególnie ˝mudne, ale
i owocne. ˚eby dotrzeç do warstwy
oryginalnych tynków – musieliÊmy
zdjàç a˝ osiem warstw nak∏adanych
podczas kolejnych remontów elewacji
w okresie minionych trzystu lat. Okaza-
∏o si´, ˝e na pa∏acowych elewacjach za-
chowa∏o si´ oko∏o 20% tynków z po-
czàtku XVIII wieku. I dopiero po do-
k∏adnym zbadaniu sk∏adu i faktury tej
w∏aÊnie warstwy mogliÊmy ustaliç, jaki
rodzaj produkowanych wspó∏czeÊnie
zapraw tynkarskich b´dzie odpowiedni
do odtworzenia elewacji w ich pierwot-
nej formie. Po przeprowadzeniu analizy
sk∏adu i w∏aÊciwoÊci próbek materia∏ów
dostarczonych nam przez ró˝nych pro-
ducentów okaza∏o si´, ˝e najbardziej
odpowiednià, porównywalnà ze sk∏a-
dem i w∏aÊciwoÊciami tynków z epoki,
jest zaprawa o nazwie tubag, zapropo-
nowana nam przez firm´ Sto-ispo. I t´
postanowiliÊmy zastosowaç.
– Co jest najwa˝niejsze dla prawi-
d∏owego przebiegu prac renowacyj-
nych w budowlach zabytkowych?
A.K. – Wa˝ne jest wszyst-
ko: wnikliwoÊç badaƒ stanu
i uwarunkowaƒ materia∏o-
wych zabytkowej budowli,
trafnoÊç podj´tej na ich pod-
stawie diagnozy i sformu∏o-
wanego programu konser-
watorskiego – w tym tak˝e
doboru odpowiednich tech-
nologii i materia∏ów naprawczych, jak
równie˝ wysokie kompetencje zawodo-
we ludzi przeprowadzajàcych zabiegi
konserwatorskie – posiadajàcych ugrun-
towanà ÊwiadomoÊç, ˝e nawet dosko-
na∏y materia∏, jak choçby wspomiana
zaprawa tynkarska z oferty Sto-ispo,
musi zostaç po∏o˝ona w odpowiednich
warunkach atmosferycznych i nawet
o odpowiedniej porze dnia.
– Na ∏amach prasy, równie˝ facho-
wej, mo˝na napotkaç okreÊlenie: polska
szko∏a konserwacji zabytków archi-
tektury. Co jest jej istotà?
A.K. – Polska, której zabytki archi-
tektury ucierpia∏y w czasie dzia∏aƒ II woj-
ny Êwiatowej najbardziej w Europie, mu-
sia∏a – dla ich odbudowy – podjàç nie-
zwyk∏e wyzwania. Odbudowa ca∏kowi-
cie zniszczonych zabytków tej rangi co
Zamek Królewski w Warszawie, wyma-
ga∏a wielkiego wysi∏ku – tak˝e intelek-
tualnego. Trzeba by∏o na podstawie
wnikliwych badaƒ i analiz ustaliç nie tyl-
ko pierwotnà form´ obiektu, lecz rów-
nie˝ technologie i materia∏y przy u˝yciu
których zosta∏ wzniesiony. T´ formu∏´
zastosowano tak˝e przy renowacji
obiektów zabytkowych, o czym mówili-
Êmy na przyk∏adzie Wilanowa. Polacy –
jako pierwsi – wprowadzili do praktyki
konserwatorskiej zasad´ szczegó∏owych
badaƒ, stanowiàcych nast´pnie podsta-
w´ formu∏owanego programu prac kon-
serwatorskich. I w∏aÊnie to stanowi isto-
t´ polskiej szko∏y konserwacji zabytków
architektury.
– Dzi´kuj´ Panom za t´ rozmow´.
3 Sto Renowacje 1/2005
 Realizacje
Zaprawy trassowe na elewacjach Pa∏acu w Wilanowie
W rezydencji króla Jana
Zespó∏ pa∏acowo-parkowy w Wila-
nowie to jedna z najznakomitszych
rezydencji barokowych w Polsce.
Budowana od 1677 r. wg projektu
Augustyna Wincentego Locciego
dla Jana III Sobieskiego, jest dzisiaj
symbolem epoki Króla Zwyci´zcy.
Pa∏ac w Wilanowie jest jednocze-
Ênie jednym z naszych najwa˝niej-
szych obiektów zabytkowych, tym
bardziej cennym, ˝e uniknà∏ tra-
gicznych losów Warszawy, dzi´ki
czemu zachowa∏a si´ do naszych
czasów oryginalna budowla.
i Restauracji Dzie∏ Sztuki, nadzorowany
przez prof. Andrzeja Kossa. W tej za-
szczytnej, ale i trudnej realizacji bierze
udzia∏ równie˝ firma Sto-ispo, podej-
mujàc si´ przygotowania technologii
zapraw i tynków podk∏adowych na ele-
wacjach.
Pa∏acowe elewacje zachowa∏y si´
w zupe∏nie dobrym stanie, jednak wie-
le fragmentów wymaga∏o napraw
i uzupe∏nieƒ, a tak˝e scalenia po-
wierzchni detali oraz p∏aszczyzn archi-
tektonicznych. Odkrywki wykonane
przez konserwatorów potwierdzi∏y, i˝
wane wapno. Jednak zaprawa „czysto
wapienna” jest niestety zupe∏nie nieod-
porna na warunki zewn´trzne (deszcz,
mróz) i s∏abo odporna na dzia∏ania me-
chaniczne. Wiedzieli ju˝ o tym dawni
budowniczowie, którzy na przestrzeni
tysi´cy lat starli si´ modyfikowaç zapra-
w´ wapiennà np. przez dodawanie
okruchów ceramiki, a nawet zendry ko-
walskiej (opi∏ki ˝elaza).
Z lasu rusztowaƒ wy∏ania si´ elewacja jak za czasów króla Jana
Pomimo gruntownych prac rozpo-
cz´tych zaraz po wojnie i prowadzo-
nych do 1964 roku, w trakcie których
pracom renowacyjnym poddawano za-
równo wn´trza jak i elewacje, dopiero
w 2004 zdecydowano si´ na prób´ pe∏-
nego przywrócenia pierwotnego wy-
glàdu elewacji z czasów króla Jana III.
Zadaniem tym kieruje zespó∏ Mi´dzy-
uczelnianego Instytutu Konserwacji
w du˝ej mierze zachowa∏y si´ oryginal-
ne tynki. Dobór nowych wypraw tyn-
karskich by∏ wi´c zadaniem niezwykle
odpowiedzialnym; chodzi∏o nie tylko
o wymaganà odpornoÊç na agresywne
warunki wspó∏czesnego Êrodowiska,
ale te˝ dopasowanie cech zaprawy do
oryginalnego pod∏o˝a. Wydawa∏oby
si´, i˝ oczywistym materia∏em do przy-
gotowania zapraw powinno byç do∏o-
Charakterystyczne zniszczenia zapraw tynkarskich
Sto Renowacje 1/2005 4
 Fragmenty attyk przed i po zabiegach konserwatorskich
Po wielu konsultacjach specjaliÊci
Sto-ispo zaproponowali, by zaprawy
przygotowaç w oparciu o wapno hy-
drauliczne zawierajàce tuf wulkaniczny
– reƒski trass. Jego rodowód si´ga cza-
cech hydraulicznych, znacznie zmniej-
sza si´ jej skurcz, wielokrotnie roÊnie
wytrzyma∏oÊç i co najwa˝niejsze – od-
pornoÊç na kwaÊne Êrodowisko, a z ta-
kimi w∏aÊnie warunkami mamy obecnie
tów na Wawelu), stàd te˝ uznano, ˝e
b´dzie to najlepsze rozwiàzanie.
Ze wzgl´du na miejscowy charakter
napraw, wspomniani specjaliÊci Sto-ispo
zaproponowali wykorzystanie gotowej
wyprawy tynkarskiej, spe∏niajàcej dodat-
kowo specyficzne wymagania technicz-
ne. Zaprawa musia∏a mieç bowiem od-
powiednio niski skurcz, du˝à tolerancj´
na ró˝nà gruboÊç, bardzo dobrà przy-
czepnoÊç do starego pod∏o˝a i wysokà
plastycznoÊç potrzebnà przy obróbkach
– „z r´ki” – naro˝ników i ubytków w p∏y-
cinach. Wszystkie te cechy posiada za-
proponowana przez Sto-ispo zaprawa
tubag HMF – lekka, wapienno-trassowa
wyprawa tynkarska o historycznej recep-
turze, modyfikowana dodatkami mi-
krow∏ókien.
Prace renowacyjne elewacji nadal
trwajà, ale ju˝ mo˝na podziwiaç ods∏o-
ni´te fragmenty.
Najwa˝niejsze zalety zapraw wapienno-trassowych:
Oryginalny reƒski trass z gór Eitel
• niski skurcz (oko∏o 4-krotnie mniejszy od zapraw
wapienno-cementowych);
• doskona∏a przyczepnoÊç i optymalna
wytrzyma∏oÊç dopasowana do mi´kkiego,
starego pod∏o˝a;
• wysoka plastycznoÊç i ∏atwoÊç w obróbce;
• bardzo dobra przepuszczalnoÊç pary wodnej;
• trwa∏oÊç i odpornoÊç na agresywne Êrodowisko
zewn´trzne;
• 2000 lat tradycji stosowania.
sów rzymskich, poniewa˝ to w∏aÊnie
staro˝ytni Rzymianie jako jedni z pierw-
szych stosowali zastyg∏à law´ (pucola-
na, ziemia santoryƒska oraz trassy
z Nadrenii) w swoich zaprawach. Dzi´-
ki trassowi, zaprawa wapienna nabiera
stale do czynienia w miastach.
Zaprawy wapienno-trassowe tubag
z oferty Sto-ispo by∏y ju˝ z powodze-
niem stosowane przy renowacji innych
wa˝nych obiektów w kraju (np. Zamku
Królewskiego w Warszawie czy obiek-
Robert Koprowicz,
konsultant technologiczny Sto-ispo
Obiekt:
Pa∏ac Wilanowski
w Warszawie
Inwestor:
Muzeum Pa∏ac
w Wilanowie
Wykonawca:
Mi´dzyuczelniany
Instytut Konserwacji
i Restauracji
Dzie∏ Sztuki
Nadzór konserwatorski:
prof. Andrzej Koss
Produkty:
StoPrim Grundex
tubag HMF
Historischer
Mauer- Putz und
Fugenmörtel
tubag Stuckoplan
spezial
Zdj´cia:
Teodor Wernicki,
Jerzy Tkaczyk,
Archiwum Sto-ispo
Rzymski akwedukt Pond-du-Gard k. Nimes (Francja) – klasyczny przyk∏ad zastosowania zapraw z trassem
5 Sto Renowacje 1/2005
[ Pobierz całość w formacie PDF ]