Studia nad językiem migowym, J. Migowy

[ Pobierz całość w formacie PDF ]
Studia nad jezykiem migowym
nr 1/2006
Instytut Polskiego Jezyka Migowego
Spis tresci
Przedmowa
3
Piotr Tomaszewski, Małgorzata Czajkowska-Kisil
Niesłysz acy i niedosłysz acy w Polsce
8
Lucyna Długołecka
Jezyki migowe w Unii Europejskiej
12
Maja Kami nska
Tłumacz w swiecie ciszy: wokół zagadnie n dotycz acych tłumaczenia mi-
gowego i ustnego
17
Aleksandra Kalata-Zawłocka
1
2
Studia nad jezykiem migowym, nr 1/2006
Piotr Tomaszewski, Małgorzata Czajkowska-Kisil
3
Przedmowa
Pocz atki rozwoju polskiego jezyka migowego (PJM) miały zapewne miejsce w
Warszawskim Instytucie Głuchoniemych, którego załozycielem był ks. Jakub Fal-
kowski. W kontekscie etnograficznym Instytut ten stanowi pierwotne zródło po-
wstania polskiej społecznosci Głuchych. Mozna powiedziec, ze na jego terenie, a
zwłaszcza wsród Głuchych wychowanków, PJM zacz ał sie nieformalnie rozwijac
w 1817 roku; był to rok otwarcia tej placówki. Tak wiec w porównaniu z jezykiem
polskim PJM jest stosunkowo młodym jezykiem. Juz w tamtych czasach zaczeto
zwracac uwage na to, jak funkcjonował PJM w srodowisku Głuchych uczeszcza-
j acych do warszawskiego Instytutu Głuchoniemych. Wyrazem tego jest
Słownik
Mimiczny dla głuchoniemych i osób z nimi stycznosc maj acych
, opracowany przez
dwóch ksiezy, Hollaka i Jagodzi nskiego i wydany w 1879r. Wprawdzie praca ta
stanowi próbe podjecia pierwszych bada n nad PJM, były to jednak badania i opisy
leksykograficzne, a nie gramatyczne.
Do niekorzystnej zmiany w podejsciu do PJM doszło po kongresie surdope-
dagogów, poswieconym problematyce edukacji Głuchych, który odbył sie w Me-
diolanie w 1880 roku. Podjeto wówczas decyzje, ze Głusi maj a uczyc sie mówic
dostosowuj ac sie do swiata ludzi słysz acych, i ze naturalne jezyki migowe maj a
byc na siłe wyrugowane z systemu kształcenia Głuchych. Okres oralizmu w Pol-
sce przykurzył odkrycia ze wspomnianych bada n nad PJM. Podobnie było i w
innych krajach. Dopiero na pocz atku lat szescdziesi atych ameryka nski lingwista,
William Stokoe zapocz atkował nowy okres w badaniach nad jezykami migowymi
przeprowadzaj ac pierwsz a analize ameryka nskiego jezyka migowego (ASL). W
1960 roku powstała jego praca
Sign Language Structure: An Outline of the Vi-
sual Communication Systems of the American Deaf
. Autor przedstawił w niej
znacz acy argument, iz naturalny jezyk migowy dysponuje wszystkimi cechami,
jakimi charakteryzuje sie kazdy jezyk foniczny. Zawarte w pracy Stokoe’a roz-
wazania stały sie owocn a inspiracj a do kolejnych bada n nad jezykami migowymi
swiata. Opisano juz bowiem ponad 200 jezyków migowych, powstała nawet pod
redakcj a Cleve’a encyklopedia
Gallaudet Encyclopedia of Deaf People and De-
afness
(1987), która obejmuje opisy tych jezyków. Badania te od tego czasu tak
dalece sie rozwineły, ze w wielu szkołach dla Głuchych na swiecie przyznano je-
zykowi migowemu status jezyka nauczania, jezyka wykładowego, co gwarantuje
efektywn a realizacje nauczania dwujezycznego dzieci głuchych.
W Polsce od ponad dziesieciu lat trwaj a badania nad PJM. Pierwszy tekst lin-
gwistyczny poswiecony PJM napisał Michael Farris (1994); (wydana w 1992r.
praca Perlina i Szczepankowskiego,
Polski Jezyk Migowy
powstała wprawdzie
wczesniej, ale poswiecona była raczej wprowadzeniu systemu jezykowo-migo-
4
Studia nad jezykiem migowym, nr 1/2006
wego, a nie PJM). Pózniej ukazały sie kolejne publikacje tego autora (Farris,
1997, 1998), a takze autorstwa członków grupy badawczej pracuj acej do dzis pod
kierunkiem Marka Swidzi nskiego na Uniwersytecie Warszawskim ( Swidzi nski,
1998, Swidzi nski, Gałkowski, 2003, Tomaszewski, 2004, 2005a, b). Wszystkie
dotychczasowe prace stanowi a cz astkowe opisy struktury gramatycznej PJM.
Powodem rozpoczecia tych bada n była rosn aca potrzeba opracowania gra-
matyki PJM w celu odpowiedniego przygotowania kursów PJM jako jezyka ob-
cego dla nauczycieli, a takze opracowania nowych programów nauczania dwuje-
zycznego, wykorzystuj acych PJM nie tylko jako forme komunikacji, ale tez jako
główn a baze do nauki drugiego jezyka, jakim dla Głuchych jest jezyk polski. Tym
bardziej, ze w ostatnich latach coraz wiecej autorów podkresla potrzebe wpro-
wadzania edukacji dwujezycznej do szkół specjalnych dla Głuchych (Gałkowski,
1998, Czajkowska-Kisil, 2005, Bednarska, Dobrowolska, 2005, Szyszkowska-
Jachowicz, Tywonek, 2005, Tomaszewski, 2005c, d, e, Swidzi nski, Adamiec,
1999).
Wiele osób w Polsce zaangazowało sie w badania nad PJM, ale robiło to nie-
zaleznie od siebie. Spotykaj ac sie na konferencjach, sympozjach i wymieniaj ac
doswiadczenia doszlismy do wniosku, ze poł aczenie naszych wysiłków pozwo-
liłoby przyspieszyc badania i poprawic skutecznosc naszych stara n o uchwalenie
ustawy rz adowej dotycz acej PJM. Chodzi tu o uznanie w drodze ustawy PJM
za jezyk mniejszosci kulturowej, a Głuchych Polaków za mniejszosc jezykow a
odrózniaj ac a sie w sposób istotny od pozostałych obywateli jezykiem, kultur a i
tradycj a. Uchwalenie takiej ustawy sprzyjałoby podniesieniu prestizu PJM i uła-
twieniu wprowadzenia metody nauczania dwujezycznego do szkół dla Głuchych.
W zwi azku z powyzszym w maju 2004 roku zarejestrowalismy stowarzysze-
nie o nazwie Instytut Polskiego Jezyka Migowego. Członkowie Instytutu to Głusi
i słysz acy entuzjasci PJM. Znajomosc PJM wyniesli z domu lub szkoły lub uczyli
sie na kursach i w kontaktach z Głuchymi. S a wsród nas nauczyciele surdopeda-
godzy, psychologowie, lingwisci, tłumacze i jezykoznawcy. W swojej pracy zaj-
mujemy sie tłumaczeniami, dydaktyk a jezyka migowego, glottodydaktyk a, psy-
chologi a i pismem migowym.
Aby jak najpełniej rozpowszechniac wiedze o PJM, otwieramy nowy biuletyn
zatytułowany
Studia nad Jezykiem Migowym
. Pragniemy w ten sposób publiko-
wac wyniki naszych bada n lingwistycznych b adz psycholingwistycznych, a takze
prezentowac rózne mozliwosci wykorzystania jezyka migowego.
Pierwszy numer niniejszego biuletynu (na razie w formie internetowej) obej-
muje prace trzech autorek. Pierwszy tekst Lucyny Długołeckiej
Niesłysz acy i
niedosłysz acy w Polsce
poswiecony jest problematyce klasyfikacji głuchoty. Au-
torka podkresla, ze przy tej klasyfikacji konieczne jest uwzglednienie warunków
społecznych, w jakich funkcjonuje dana osoba niesłysz aca b adz niedosłysz aca, a
takze jej mozliwosci jezykowych. Ponadto ludzie kulturowo Głusi, a takze sły-
Piotr Tomaszewski, Małgorzata Czajkowska-Kisil
5
sz acy pracuj acy zawodowo z Głuchymi zwykle pisz a słowo
Głusi
wielk a liter a,
aby okreslic przynaleznosc kulturow a i jezykow a danej osoby, która nie słyszy.
Kolejna praca Mai Kami nskiej
Jezyki Migowe w Unii Europejskiej
omawia sy-
tuacje polityczno-prawn a Głuchych i ich jezyka w róznych krajach europejskich.
W niektórych z tych krajów zrównano juz wczesniej w prawach jezyk migowy
Głuchych obywateli z jezykiem fonicznym słysz acych obywateli. Wykorzysta-
nie wiedzy o prestizu jezyków migowych w Unii Europejskiej pozwoliłoby nam
skutecznie podejmowac starania o decyzje ustawodawców o uchwaleniu ustawy
dotycz acej uznania PJM jako równoprawnego jezyka dla Głuchych Polaków po-
sługuj acych sie tym jezykiem.
Trzecia praca Aleksandry Kalaty-Zawłockiej
Tłumacz w swiecie ciszy wokół
zagadnie n dotycz acych tłumaczenia migowego i ustnego
przedstawia w sposób
wyczerpuj acy problemy dotycz ace tłumaczenia jezyka migowego i jezyka ust-
nego. Trzeba przyznac, ze na dzie n dzisiejszy w Polsce jest coraz wieksze za-
potrzebowanie na tłumaczy naturalnego jezyka migowego, czyli PJM, a
nie tylko
systemu jezykowo-migowego, który do tej pory jest preferowany przy tłumacze-
niu migowym. Autorka wyraznie podkresla, ze, aby mozna było efektywnie prze-
łamywac bariery komunikacyjne miedzy Głuchymi a słysz acymi, nalezy w całej
Polsce rozpowszechniac usługi tłumaczy Polskiego Jezyka Migowego jako kultu-
rowego i jezykowego wyróznika społecznosci Głuchych.
Dr Piotr Tomaszewski
Prezes Instytutu Polskiego Jezyka Migowego
Mgr Małgorzata Czajkowska-Kisil
Sekretarz Instytutu Polskiego Jezyka Migowego
Literatura
[1] Bednarska A., Dobrowolska M., 2005,
Lekcje dwujezyczne w szkołach dla
dzieci głuchych
, „Nauczyciel w
Swiecie Ciszy”, 7, 23–32.
[2] Cleve J.V., 1987, (red.)
Gallaudet Encyclopedia of Deaf People and Deafness
,
New York: Mc Graw-Hill.
[3] Czajkowska-Kisil M., 2005,
Dwujezycznosc w nauczaniu głuchych
„Nauczy-
ciel w
[4] Farris M.A., 1994,
Sign Language Research and Polish Sign Language
„Lin-
gua Posnaniensis”, 36, 13–36.
Swiecie Ciszy”, 7, 3–9.
[ Pobierz całość w formacie PDF ]